Dintwa
Dintwa di bopa karolo ye bohlokwa setšhabeng se sengwe le se sengwe lefaseng ka bophara. Basotho ba leboa le bona ba lwele dintwa tše dintši kgahlanong le ditšhaba tše mabapi. Dinyakišišong tša rena re lekile le go ka lebelediša gore dintwa di hueditše bophelo goba megkwa le ditlwaedi tša Basotho ba leboa ka tsela efe. Dintwa tše dingwe tše re šitwago ke go tshediša mahlo, ke tšeo ba di lwelego kgahlonong le makgowa.
E rile ge matšwantle, Hendrick Potgieter le Mavoortrekker ba fihla mošate wa Marota ka ngwaga-kete wa lesome-senyane, tatago Sekhukhune e lego Sekwati (1775 – 1861) a ba fa sebaka sa go ba tsenela. Ntweng ya Pshiring ka ngwaga wa 1838 Sekwati o fentše Mavoortrekker ka go ba foša maswika a le thabeng. Ka lebaka la gore Pshiring go be go hloka tšhireletšo, kgoši Sekwati o ile a tloša mošate le setšhaba sa gagwe a di iša Thaba Mosega kua dithabeng tša Leolo, bohlabela bja Transvaal ya maloba. Go na moo setšhaba sa gagwe se ile sa amega dintweng tše di ilego tša fela ka ngwaga wa 1879.
Dibetša tša ntwa
Ka ngwaga wa 1846, makgowa a ile a tloša setšhaba sa Marota nageng ya sona ka yona naga yeo e rekilwe Maswatsing. Ka ngwaga wa 1865, moruti Alexandra Merensky, mohlankedi wa Berlin Missionary Society, yo a ilego a amogelwa setšhabeng sa Marota ke Kgoši Sekwati le Kgoši Sekhukhune, o ile a rakwa ka lebaka la ge a be a nyatša melao ya kgoši. Yena o be a obamela melao ya mmušo wa makgowa Tshwane. Go sepeleng ga gagwe o ile a ya go dula Botšhabelo (mišeneng wa kereke ya Luthere).
Ka la lesomepedi kgweding ya Matšhe 1877, Theophilus Shepstone o ile a dula tulong ye e bego e tsebega ka Transvaal ya maloba. Go hlolwa ga Burger go ile gwa dira gore Shepstone a se dudišege, ke ka fao a ilego a fa kgoši Sekhukhune hlompho le thekgo gore a lweše maburu. Ntwa ya Kgoši Sekhukhune le maburu e hlotšwe ke gore naga ya gagwe le setšhaba sa gagwe di be di le ka ntle ga pušo ya Tshwane. Bjalo ka karolo ya go ba kgahlanong le maburu a Tshwane, kgoši Sekhukhune o ile a itswalanya le kgoši Moshoeshoe wa setšhaba sa Basotho.
Maisemane a rile go bona gore a kgonne go hwetša tulo nageng ya Bopedi, a thoma go fetoga mebala. A ile a thoma go loga maano a go thopa naga ya kgoši Sekhukhune le setšhaba sa gagwe ka ntle ga ditherišano. Kgoši Sekhukhune o ile a thulana le kakanyo yeo. Ke fao ka kgwedi ya Mei 1878 monkgo wa ntwa o ile gwa wa tlala naga ya Ga-Sekhukhune, e le ge kgoši Sekhukhune a itokišetša go ya marumong go lweša Maisemane. Maiteko a Maisemane a go šomiša mokapoteni wa bona, Clarke, a ile a folotša ka ge a ile a phonyoga lehu kua Magnet Heights. E rile ka ngwaga wa 1878 le 1879, maesemane a ile a leka go boelela go lweša kgosi Sekhukhune gape, efela a palelwa.
Lerumo le molamo
Kgoši Sekhukhune o ile a thopša a išwa lagageng la Grootvygenboom dithabeng tša Leolo, kgauswi le Thaba Mosega. O ile a dula moo dithabeng tšeo a sa fiwe dijo goba le ge e ka ba meetse. Ge kgwedi ya Desemere e na le matšatši a mabedi, ka ngwaga wa 1879, mokapoteni Clarke le mokomantara Ferreira ba ile ba išwa gona moo legageng mo kgoši Sekhukhune a bego a le gona. Ka go hloka mahlatse o ile a ineela go Maisemane a felegeditšwe ke mosadi le bana ba gagwe, gammogo le bana ba gabo Nkwemasogana, Makhurupetše, Mpatle le bakgomana ba ka mošate. Ferreira, ka tshepo ya gore kgoši Sekhukhune o na le mekgobo ya taamane le gauta, o ile a di tsoma mo a bego a gopola gore a ka be a di fihlile gona gomme a di hloka.
Ke ka fao ntwa kgahlanong le maesemane gammogo le Maburu e fihlilego bofelong. Kgoši Sekhukhune le bao ba ineetšego naye, ba ile ba lahlelwa kgolegong kua Tshwane. Ka ngwaga wa 1881, Sekhukhune o ile a lokollwa kgolegong gomme a palelwa ke go ya Thaba Mosega ka ge go ile gwa fišwa ka nako ya ntwa. O ile a feleletša o ile lefelong le le tsebegago ka Manoge. Johannes Dinkoanyane, ngwana wa bo Sekhukhune wa mosadi yo mongwe wa kgoši Sekwati, o ile a thekga Merensky gomme a ba leloko la kereke ya Luthere. Tulo ya Johannes Botšhabelo ga se ya ba ya lebaka le letelele ka ge a ile a tloga le balatedi ba gagwe ba leba dithabeng tša Spekboom, mo go tsebegago ka Tubatse. Go fihleng gagwe Tubatse o ile a thoma boipušo bjo kgoši Sekhukhune a ilego a bo gana.
Ka ngwaga wa 1876, Dinkwanyane o ile a thopa karikana ye e be e tletše ka dikgong ya Jakowitz, yo mongwe wa balemi ba makgowa yo a ilego a tshelela nageng ya Dinkoanyane go roba dikgong. Mabarebare a ile a tlala naga gore dikgomo di utswitšwe, le gore Dinkwanyane o tšhumile kereke ya moruti wa Mojeremane, Nachtigal. E rile ge ditaba di fihla Tshwane, mopresitente Thomas Francois Burger a laela mašole a dikete tše lesome-nne gore a ye go hlasela Kgoši Sekhukhune thabeng ya Mosega. Kgoši Sekhukhune le morwarraa'gwe, Dinkwanyane ba ile ba thušana go lweša Burger le mašole a gagwe. Le ge Dinkoanyane a ile a fenywa le go bolawa ntweng yeo, kgoši Sekhukhune yena o ile a fenya. Burger o ile a gomela Tshwane a patile mosela mokgahlong wa maoto ka ge a be a hlotšwe ntweng yeo. Go hlolwa ga Burger go ile gwa dira gore a lobe maemo a gagwe a goba mopresitente wa Afrika Borwa. O ile a latelwa ke Paul Kruger.
Kgoši Sekhukhune o ile a thopša a išwa lagageng la Grootvygenboom dithabeng tša Leolo, kgauswi le Thaba Mosega. O ile a dula moo dithabeng tšeo a sa fiwe dijo goba le ge e ka ba meetse. Ge kgwedi ya Desemere e na le matšatši a mabedi, ka ngwaga wa 1879, mokapoteni Clarke le mokomantara Ferreira ba ile ba išwa gona moo legageng mo kgoši Sekhukhune a bego a le gona. Ka go hloka mahlatse o ile a ineela go Maisemane a felegeditšwe ke mosadi le bana ba gagwe, gammogo le bana ba gabo Nkwemasogana, Makhurupetše, Mpatle le bakgomana ba ka mošate. Ferreira, ka tshepo ya gore kgoši Sekhukhune o na le mekgobo ya taamane le gauta, o ile a di tsoma mo a bego a gopola gore a ka be a di fihlile gona gomme a di hloka.
Ke ka fao ntwa kgahlanong le maesemane gammogo le Maburu e fihlilego bofelong. Kgoši Sekhukhune le bao ba ineetšego naye, ba ile ba lahlelwa kgolegong kua Tshwane. Ka ngwaga wa 1881, Sekhukhune o ile a lokollwa kgolegong gomme a palelwa ke go ya Thaba Mosega ka ge go ile gwa fišwa ka nako ya ntwa. O ile a feleletša o ile lefelong le le tsebegago ka Manoge.
Johannes Dinkoanyane, ngwana wa bo Sekhukhune wa mosadi yo mongwe wa kgoši Sekwati, o ile a thekga Merensky gomme a ba leloko la kereke ya Luthere. Tulo ya Johannes Botšhabelo ga se ya ba ya lebaka le letelele ka ge a ile a tloga le balatedi ba gagwe ba leba dithabeng tša Spekboom, mo go tsebegago ka Tubatse. Go fihleng gagwe Tubatse o ile a thoma boipušo bjo kgoši Sekhukhune a ilego a bo gana. Ka ngwaga wa 1876, Dinkwanyane o ile a thopa karikana ye e be e tletše ka dikgong ya Jakowitz, yo mongwe wa balemi ba makgowa yo a ilego a tshelela nageng ya Dinkoanyane go roba dikgong. Mabarebare a ile a tlala naga gore dikgomo di utswitšwe, le gore Dinkwanyane o tšhumile kereke ya moruti wa Mojeremane, Nachtigal. E rile ge ditaba di fihla Tshwane, mopresitente Thomas Francois Burger a laela mašole a dikete tše lesome-nne gore a ye go hlasela Kgoši Sekhukhune thabeng ya Mosega.
Kgoši Sekhukhune le morwarraa'gwe, Dinkwanyane ba ile ba thušana go lweša Burger le mašole a gagwe. Le ge Dinkoanyane a ile a fenywa le go bolawa ntweng yeo, kgoši Sekhukhune yena o ile a fenya. Burger o ile a gomela Tshwane a patile mosela mokgahlong wa maoto ka ge a be a hlotšwe ntweng yeo. Go hlolwa ga Burger go ile gwa dira gore a lobe maemo a gagwe a goba mopresitente wa Afrika Borwa. O ile a latelwa ke Paul Kruger.
Mathomong
